Maýyp arabalary dikeldiş terapiýasynda möhüm gurallar bolup, özbaşdak ýöremekde ýa-da hereket etmekde kynçylyk çekýän adamlara güýç berýär. Olar şikeslerden sagalýan, aýaklaryna täsir edýän keseller bilen ýaşaýan ýa-da hereketiň çäklendirilmegine uýgunlaşýan adamlara amaly goldaw berýärler. Hereket azatlygyny dikeltmek bilen, maýyp arabalary ulanyjylara gündelik durmuşda - öýlerinde hereket etmekde, jemgyýetçilik çärelerine gatnaşmakda ýa-da dikeldiş ýoluny abraý bilen dowam etdirmekde - garaşsyzlygyny dikeltmäge kömek edýär.
Ilki bilen, geliň, laýyk däl maýyp arabasynyň ulanyja ýetirjek zyýany barada gürrüň edeliň
- Ýerli basyşyň artykmaçlygy
- Ýaramaz duruşy ösdüriň
- Skoliozy döredýär
- Birleşme kontrakturasyna sebäp bolýar
(Ýaraşsyz maýyp arabalary nämeler: oturgyç örän ýaýlak, ýeterlik derejede beýik däl, oturgyç örän giň, ýeterlik derejede beýik däl)
Maýyp arabasyny ulananyňyzda, iň köp rahatsyzlyk döredýän ýerler bedeniňiziň oturgyja we arka daýanja daýanýan ýerleridir, ýagny oturgyç süňkleriň aşagynda, dyzlaryň arkasynda we ýokarky arka boýunça. Şonuň üçin dogry oturyş möhümdir: bedeniňiziň görnüşine laýyk gelýän maýyp arabasy agramy deň paýlamaga kömek edýär, deriniň gyjyndyrmasynyň ýa-da yzygiderli sürtülme ýa-da basyş sebäpli döreýän ýaralaryň öňüni alýar. Muny sagatlap gaty oturgyçda oturmak ýaly düşüniň - eger ýüzi tebigy egrileriňizi goldamasa, wagtyň geçmegi bilen agyrylara ýa-da hatda çig tegmillere sebäp bolar. Maýyp arabasyny saýlanyňyzda, bedeniňizi rahat goýup durmagyna göz ýetirmek üçin hemişe şu esasy aragatnaşyk nokatlaryny barlaň.
Maýyp arabasyny nädip saýlamaly?
- Oturgyç giňligi
Oturanyňyzda ýa-da budlaryňyzyň arasyndaky aralygy ölçäň we 5 sm goşuň, oturandan soň her tarapda 2,5 sm boşluk galýar. Eger oturgyç gaty dar bolsa, maýyp arabasyna münmek we düşmek kyn, ýabyň we bud dokumalary gysylýar; eger oturgyç gaty giň bolsa, durnukly oturmak aňsat däl, maýyp arabasyny dolandyrmak amatly däl, ýokarky aýaklar aňsatlyk bilen ýadaýar, şeýle hem gapydan girmek we çykmak kyn.
- Oturgyç uzynlygy
Oturanyňyzda, ýalpakdan baldyryň gastroknemiusyna çenli gorizontal aralygy ölçäň we ölçenen netijeden 6,5 sm aýyryň. Eger oturgyç gaty gysga bolsa, beden agramy esasan iskiýme düşer, bu bolsa ýerli ýere artykmaç basyş döredip biler. Eger oturgyç gaty uzyn bolsa, ol poplitral sebiti gysyp, ýerli gan aýlanyşyna täsir edip, şol ýerdäki derini aňsatlyk bilen gyjyndyrar. Aýratyn gysga budlary ýa-da giň dyz büküliş kontrakturalary bolan näsaglar üçin gysga oturgyç ulanmak has gowy.
- Oturgyç beýikligi
Maýyp arabalarynyň oturgyçlaryny sazlaýan wagtyňyz, oturan wagtyňyzda dabanyňyzdan (ýa-da aýakgap dabanyňyzdan) biliňiziň aşagyndaky tebigy egrilige çenli ölçäp başlaň, soňra bu ölçege esasy beýiklik hökmünde 4 sm goşuň. Aýak direginiň ýerden azyndan 5 sm ýokarda galmagyna göz ýetiriň. Oturgyjyň dogry beýikligini tapmak möhümdir - eger ol gaty beýik bolsa, bil arabasy stollaryň aşagyna rahatlyk bilen sygmaz, eger ol gaty pes bolsa, biliňiz gaty köp agram göterer, bu bolsa wagtyň geçmegi bilen rahatsyzlyk döredip biler.
- Oturgyç ýastygy
Rahatlyk üçin we basyş ýaralarynyň öňüni almak üçin oturgyç ýumşaklyk bilen örtülmelidir. Köpük rezin (5-10 sm galyňlykda) ýa-da gel örtükleri ulanylyp bilner. Oturgyjyň batmagynyň öňüni almak üçin oturgyç ýassygynyň aşagyna 0,6 sm galyňlykda kontrplak bölegi goýlup bilner.
- Arka daýanjyň beýikligi
Arka daýanç näçe beýik bolsa, şonça-da durnukly bolýar we arka daýanç näçe pes bolsa, bedeniň ýokarky böleginiň we ýokarky el-aýaklaryň hereket diapazony şonça-da uly bolýar. Pes arka daýanç diýilýän zat oturgyçdan goltuga çenli aralygy ölçemek (bir ýa-da iki gol öňe uzadylanda) we bu netijeden 10 sm aýyrmak üçin ulanylýar. Ýokary arka daýanç: oturgyçdan egne ýa-da kelläniň arka tarapyna çenli hakyky beýikligi ölçemek.
- Goltuk daýanjygyň beýikligi
Oturanyňyzda, ýokarky gollaryňyzy dik, gollaryňyz bolsa gol daýançlarynda tekiz saklaň. Oturgyçdan gollaryňyzyň aşaky gyrasyna çenli beýikligi ölçäň we 2,5 sm goşuň. Gol daýançlygyň dogry beýikligi bedeniň dogry duruşyny we deňagramlylygyny saklamaga kömek edýär we ýokarky el-aýaklaryň rahat ýagdaýda ýerleşdirilmegine mümkinçilik berýär. Gol daýançlary gaty beýik bolsa, ýokarky gollar göterilmäge mejbur bolýar, bu bolsa aňsatlyk bilen ýadawlyga getirip biler. Gol daýançlary gaty pes bolsa, deňagramlylygy saklamak üçin ýokarky beden öňe egilmeli, bu bolsa diňe bir ýadawlyga däl, eýsem dem alyşyňyza hem täsir edip biler.
- Beýleki maýyp arabalary üçin aksessuarlar
Ol hassalaryň aýratyn zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin niýetlenen, mysal üçin, tutganyň sürtülme ýüzüni artdyrmak, tormozy uzaltmak, titreme garşy enjam, süýşme garşy enjam, goltuga oturdylan goltugak we hassalaryň iýip-içmegi we ýazmagy üçin maýyp arabasy stoly we ş.m.
Maýyp arabasyny ulananyňyzda üns bermeli zatlar
Maýyp arabasyny tekiz ýerde iteklemek: Gartaşan adam berk oturyp, pedallardan ýapyşmaly. Serediji maýyp arabasynyň arkasynda durup, ony haýal we yzygiderli iteklemeli.
Maýyp arabasyny ýokaryk çykarmak: Ýokaryk çykanda, agdarylmaz ýaly, beden öňe egilmelidir.
Maýyp arabasyny aşak düşürmek: Maýyp arabasyny aşak düşüriň, bir ädim yza çekiliň we arabasyny biraz aşak düşüriň. Başyňyzy we eginleriňizi uzadyň we yza çekiliň, şeýle hem gartaşan adamlardan tutawaçlary berk tutmagyny haýyş ediň.
Basgançaklardan ýokary çykmak: Ýaşuly adamlardan oturgyjyň arka tarapyna daýanyp, iki eli bilen tutawaçlary tutmagyny haýyş ediň we alada etmeň.
Öňki tigiri galdyrmak üçin aýak pedalyna basyň (öňki tigiri basgançaklara ýuwaşlyk bilen çykarmak üçin iki arka tigiri daýanç nokady hökmünde ulanyň) we ony basgançaklara ýuwaşlyk bilen goýuň. Arka tigir basgançaklara golaýlaşandan soň, arka tigiri galdyryň. Arka tigiri galdyranda, agyrlyk merkezini peseltmek üçin maýyp arabasyna golaýlaşyň.
Basgançaklardan aşak düşýän wagtyňyz arabajygy yza itekläň: Basgançaklardan aşak düşýän wagtyňyz arabajygy yza öwrüň we arabajygy ýuwaşlyk bilen aşak düşüriň. Başyňyzy we eginleriňizi uzadyň we yza daýanyň, şeýle hem gartaşan adamlardan tutawaçlary berk tutmagyny haýyş ediň. Agirlyk merkeziňizi aşak düşürmek üçin bedeniňizi arabajygyňyza ýakyn saklaň.
Liftden maýyp arabasyny itekläp çykarmak: Gartaşan adamlar we idegçi ýol ugryndan başga tarapa seredip, idegçi öňde, maýyp arabasy bolsa yzda bolmaly. Lifte girenden soň, tormozlary wagtynda berkitmeli. Liftiň içinde we daşynda deň bolmadyk ýerlerden geçende, gartaşan adamlara öňünden habar bermeli. Haýal girip-çykyň.
Maýyp arabalaryny geçirmek
Mysal hökmünde gemiplegik näsaglaryň wertikal geçişini alyp bolýar
Gemiplegiýa keselinden ejir çekýän we ýagdaýy geçiş wagtynda durnukly aýak üstünde durup bilýän islendik hassa üçin amatly.
- Ýatakda oturgyçly arabalary geçirmek
Krowat maýyp arabasynyň oturgyjynyň beýikligine golaý bolmaly, krowatyň başynda gysga goltuk bolmaly. Maýyp arabasynyň tormozlary we aýrylyp bolýan aýak dayaglygy bolmaly. Maýyp arabasy näsagyň aýagynyň tarapynda goýulmaly. Maýyp arabasy krowatyň aýagyndan 20-30 (30-45) gradus burçda bolmaly.
Näsag düşegiň gapdalynda oturýar, maýyp arabasynyň tormozlaryny gulplaýar, öňe egilýär we sagdyn aýagy ulanyp, gapdala hereket edýär. Sagdyn aýagy 90 gradusdan gowrak egip, sagdyn aýagy iki aýagyň hem erkin hereket etmegini üpjün etmek üçin zeper ýeten aýagyň yzyndan biraz süýşüriň. Düşegiň goltugyndan tutuň, näsagyň göwresini öňe süýşüriň, sagdyn goluny ulanyp öňe süýşüriň, beden agramynyň köp bölegini sagdyn baldaga geçiriň we dik duruşa ýetiň. Näsag ellerini maýyp arabasynyň iň uzak goltugynyň ortasyna süýşürýär we oturmaga taýýarlanmak üçin aýaklaryny süýşürýär. Näsag maýyp arabasyna oturandan soň, onuň ýagdaýyna laýyk gelýär we tormozy goýberiň. Maýyp arabasyny yza we düşekden daşlaşdyryň. Ahyrsoňy, näsag aýak pedalyny asyl ýagdaýyna gaýtarýar, zeper ýeten aýagyny sagdyn eli bilen galdyrýar we aýagyny aýak pedalyna goýýar.
- Maýyp arabasyndan düşege geçirmek
Maýyp arabasyny düşegiň baş tarapyna goýuň, sagdyn tarapy ýapyk we tormozy basylan ýagdaýda. Sagdyn el bilen zeper ýeten aýagy galdyryň, aýak pedalyny gapdala süýşüriň, göwräni öňe egip, aşak basyň we iki aýagyňyz aşak düşýänçä ýüziňizi maýyp arabasynyň öňüne süýşüriň, sagdyn aýak zeper ýeten aýagyň yzynda bolsun. Maýyp arabasynyň goltugyny tutuň, bedeniňizi öňe süýşüriň we sagdyn tarapyňyz bilen agramyňyzy ýokary we aşak göterip, dik duruň. Dik duranyňyzdan soň, elleriňizi düşegiň goltugyna süýşüriň, düşege oturmaga taýýar bolmak üçin bedeniňizi ýuwaşlyk bilen öwüriň we soňra düşege oturyň.
- Maýyp arabasyny hajathana geçirmek
Maýyp arabasyny burç bilen goýuň, hassanyň sagdyn tarapy unitaza ýakyn bolsun, tormozy basyň, aýagy aýak daýanjyndan aýryň we aýak daýanjyny gapdala süýşüriň. Maýyp arabasynyň gol daýanjyny sagdyn el bilen basyň we göwräni öňe egiň. Maýyp arabasynda öňe hereket ediň. Maýyp arabasyndan turup, agyrlygyň köp bölegini saklamak üçin zyýan çekmedik aýagy ýakyň. Dik durandan soň, aýaklaryňyzy öwüriň. Unitazyň öňünde duruň. Hassa balagyny çykaryp, unitaza oturýar. Unitazdan maýyp arabasyna geçirilende ýokardaky prosedura tersine edilip bilner.
Mundan başga-da, bazarda maýyp arabalarynyň köp görnüşi bar. Materialyna görä, olary alýumin erginine, ýeňil materiala we pola bölmek bolýar. Görnüşine görä, olary adaty maýyp arabalaryna we ýörite maýyp arabalaryna bölmek bolýar. Ýörite maýyp arabalaryny şu aşakdakylara bölmek bolýar: dynç alyş sport maýyp arabalary seriýasy, elektron maýyp arabalary seriýasy, unitaz maýyp arabalary seriýasy, dik durmaga kömek edýän maýyp arabalary seriýasy we ş.m.
- Adaty maýyp arabasy
Ol esasan maýyp arabasynyň çarçuwasyndan, tekerlerden, tormozlardan we beýleki enjamlardan ybarat.
Ulanylyş çägi: aşaky aýak-aýak maýyplygy bolan adamlar, gemiplegiýa, döşüň aşagyndaky paraplegiýa we hereketi çäkli gartaşan adamlar.
Aýratynlyklar:
- Näsaglar özbaşdak hereket edýän ýa-da aýrylyp bilinýän gol daýançlaryny ulanyp bilerler
- Berk ýa-da aýrylyp bilinýän aýak daýançlary
- Daşarylanda ýa-da ulanylmaýanda gatlap bolýar
- Beli ýokary galdyrylýan oturgyçly araba
Ulanylyş çägi: ýokary derejeli paraplegik keselliler we gartaşan we ejiz adamlar
Aýratynlyklar:
- Ýatylýan maýyp arabasynyň arkasy ýolagçynyň kellesine deň beýiklikde, aýrylyp bilinýän goltuklary we aýak daýançlary bilen üpjün edilen. Pedallary galdyryp we düşürip, 90 gradus öwürip bolýar, ýokarky kronşteýni bolsa gorizontal ýagdaýa sazlap bolýar.
- Arka daýanç böleklere bölünip ýa-da ulanyjynyň maýyp arabasynda dynç alyp bilmegi üçin islendik derejä (krowata deň) sazlanyp bilner. Baş daýanç hem aýrylyp bilner.
- Elektrikli maýyplar üçin oturgyç
Ulanylyş çägi: Bir eli bilen dolandyryp bilýän, ýokary derejeli paraplegiýa ýa-da gemiplegiýa keselinden ejir çekýän adamlar üçin.
Elektrikli maýyp arabalary batareýalar bilen işleýär, bir gezek zarýadlanylanda takmynan 20 kilometr aralyga ýetýär, bir el bilen dolandyrylýar, öňe, yza hereket edip, öwrülip bilýär we jaýyň içinde ýa-da daşarda ulanylyp bilner. Olar has gymmat.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 8-nji maýy