Maýyp arabalary köp gartaşan adamlaryň hereketini saklamak we jemgyýete goşulyşmak üçin möhüm hyzmatdaşdyr. Şeýle-de bolsa, maýyp arabasynda ýöremek saglyk üçin howp döredýär we olary gözardy edip bolmaz. Deri ýaralary, myşsalaryň atrofiýasy, ýürek-öýken işiniň peselmegi we bogunlaryň gatylygy ýaly kynçylyklar köplenç gartaşan adamlaryň durmuş hilini gizlin ýagdaýda peseldýär. Maýyp arabasynda uzak wagtlap ýaşamak gartaşan adamlaryň saglygy üçin gizlin urşa öwrüldi we ylmy taýdan öňüni almak bu uruşda ýeňiş gazanmagyň açarydyr.
一.Maýyp arabasynda uzak wagtlap oturmagyň dört "görünmeýän ganhory"
1. Basyş ýaralary (ýatag ýaralary): sessiz ýok ediji
Töwekgelçilik nokatlaryÝanbaş, iskial tuberoz, guýruk süňkü, oňurga we daban ýaly süňk çykyşlaryna uzak wagtlap basyş etmek ýerli gan üpjünçiliginiň agyr bozulmagyna sebäp bolup biler.
Sebäp: Inçe deri, pes elastiklik, iýmitlenmegiň azalmagy, duýuşyň peselmegi, çyglylyk we çyglylyk (sidik saklamazlyk ýa-da terlemek).
NetijelerDeriniň gyzarmagyndan we çişmelerden başlap, çuňňur dokumalaryň ýaralanmagyna, nekrozyna we infeksiýa çenli bejergi kyn we agyry örän uly.
2. Myşsalaryň atrofiýasy we gowşaklygy: güýjüň ýitmegi
Töwekgelçilik nokatlaryAýaklaryň we esasy myşsalaryň uzak wagtlap agram götermezligi we işjeňliginiň ýoklugy.
Sebäp: Ýygy-ýygydan ulanmak onuň ösmegine sebäp bolar, seýrek ulanmak bolsa kem-kemden ýaramazlaşmagyna sebäp bolar.
Netijeler: Göçürmeleriň has kynlaşmagy, ýykylma howpunyň ýokarlanmagy, oturyş durnuklylygynyň peselmegi, maddalaryň alyş-çalyş tizliginiň peselmegi.
3. Gan aýlanyşynyň bozulmalary we wena trombozi: mümkin bolan howplar
Töwekgelçilik nokatlaryAşakky aýaklar (esasanam baldyryň çuň damarlary).
SebäpAýak myşsalarynyň gysylmagy peselýär (myşsa nasosynyň işlemezligi), gan akymy haýallaýar; gartaşan adamlarda köplenç damar elastikliginiň peselmegi bilen birlikde bolýar.
NetijelerÇuňňur wena trombozynyň ýokary howpy, eger ol düşse, öýken emboliýasyna (ömür howply) sebäp bolup biler; aýaklarda ödem we agyry.
4. Bogunlaryň kontrakturalary we gatylygy: çeýeligiň ýitmegi
Töwekgelçilik nokatlaryÇanak-dyz we topuk bogunlary uzak wagtlap büküliş ýagdaýynda bolýar; egin we tirsek bogunlarynyň hereketi çäkli.
SebäpDeňsiz myşsa tonusy we işjeň bogunyň ýa-da bogun hereketiniň ýetmezçiligi.
NetijelerBogunlaryň hereketliliginiň peselmegi, agyry, rahatlygyň peselmegi we oturyş ýagdaýynyň deformasiýa bolmagy.
二.Köptaraply öňüni alyş strategiýasy: saglygy goramagyň köp ugurly ugurlaryny gurmak
1. Derini goraýan serişde: basyş ýaralaryndan daşda duruň
Yzygiderli stresden dynmak esasy zatdyr:
ÝygylykHer 15-30 minutda kiçi göwrümli "billeri galdyrmak" (bedeni tutawaçlar arkaly 1-2 sekuntlap galdyrmak) hereketlerini ýerine ýetiriň; her 1-2 sagatda başgalar oturyş ýagdaýyny doly geçirmekde ýa-da üýtgetmekde kömek etmeli (meselem, öňe ýa-da gapdala ≥30° egilmek)
OperasiýaBedeniň ýagdaýynyň üýtgemegine ýetmek üçin arka tarapyňyza üçburçluk ýassyk ýa-da kiçijik ýassyk goýup bilersiňiz (çep we saga gezekleşdirip).
Professional basyş ýeňilleşdiriji ýassyk ulanyň:
Maslahat berilýän görnüşler: Üflenip bolýan howa ýastykçalary, ýokary dykyzlykdaky köpükden kesilen ýastykçalar (bedeniň görnüşine laýyklykda), gel/suwuk ýastykçalar. Dogry modeli saýlamak üçin reabilitasiýa boýunça hünärmene ýüz tutuň.
Gaça durAdaty oturgyç ýastykçalary (meselem, ponçik şekilli howa ýastykçalary) ýerli dokumalary gysyp, ýaralaryň döremegine sebäp bolar.
Gündelik deri barlagy we ideg:
Görsel barlag + degişmeIrden we agşam süňkleriň çykyndy böleklerini (esasanam, guýruk süňküni we kalçany) barlap, dowamly gyzarýan ýerleriň bardygyny ýa-da ýokdugyny anyklaň.
Arassaçylyk gözegçiligi: Arassalandan soň, derini gowy guradyň, gyrymsylara aýratyn üns beriň. Guraklygyň öňüni almak üçin ýumşak çyglylandyryjy ulanyň.
Eşik saýlamak: Içki geýimler arassa pagtadan ýasalmaly, tikinleriň ejiz ýerlere sürtülmeginiň öňüni alar.
2. Vitality guardian: myşsa atrofiýasyna garşy göreşýär
Maýyp arabalary ulanyjylary üçin maşk programmasy:
Egin aýlawlaryÝokarky arka çeýeligini gowulandyrmak üçin uly tegeleklerde öňe we yza ýuwaşlyk bilen hereket ediň.
Diz göterişleriAşakky aýak-aýak myşsalaryňyzy berkitmek üçin dik oturyň we dyzlaryňyzy gezek-gezegine galdyryň (ýeriňizde ýöremegi gaýtalap).
Elastik bant bilen türgenleşikÝokarky aýaklarda öňe we yza çekmek ýaly garşylyk maşklaryny ýerine ýetirmek üçin (hepdede 3 gezek) elastik lentany iki eliňiz bilen tutup duruň.
Oturyp deňagramlylyk maşkyHowpsuz gözegçiligiň astynda, gysga wagtlap (5 sekuntdan başlap) deňagramlylygy saklamaga synanyşyň.
Maýyp arabasyndan yzygiderli çykyň:
Fiziki ýagdaýyňyza baglylykda (mümkin bolsa) her gün ýöräp/gysga aralyklara ýöräp, ýöremek üçin pyýada ýöremek üçin rekwizit ýa-da daýanjy ulanyň.
Ýatgynyň ýanynda passiw bogun hereket maşklaryny ýerine ýetiriň (idegçi dyz we topuk bükülmegine kömek edýär). Esasy hereketleri günde 10-15 gezek gaýtalaň.
Dik duran çarçuwa kömegi:
Lukmançylyk barlagyndan soň, süňk massasyny we gan aýlanyşyny gowulandyrmak üçin maýyp arabasyny dik durup hereketlendirýän enjam ulanylyp bilner (her gezek 10-20 minutdan, günde 1-2 gezek).
3. Gan aýlanyşyny çaltlandyryjy: gan laxtalarynyň döremeginiň öňüni alýar
Aşakky aýaklaryň işjeň/passiw hereketleri:
Aýak "tizlendiriji" hereketiBaldyr myşsalarynyň ýygrylmagyny höweslendirmek üçin barmaklaryňyzy gezekli-gezegine bükmek (dorsifleksiýa) we aşak basmak (plantar fleksiýa).
Aýaklaryň göterilmegiŞişmegi aýyrmak üçin aýaklaryňyzy (ýürek derejesinden ýokary) aýak diregine goýup, wagtal-wagtal galdyryň.
Maşgala kömegiIki aşaky aýagyň hem passiw massažy (aşakdan ýokarky tarapa, budlara çenli ýuwaşlyk bilen massaž).
Lukmançylyk elastik çoraplaryny geýmek:
Esasy peýdalarGradient basyş (topukda iň ýokary) wenanyň gaýdyp gelmegini gowulandyrýar.
Nähili ulanmalyIrden turmazdan öň geýiň we agşam ýatmazdan öň çykaryň (hakyky ölçege görä sazlamaly).
Suwuň rehidratasiýasyny güýçlendirmek + alamatlardan seresap bolmak:
Ganyň gatylaşmagyna sebäp bolup biljek suwsuzlanmanyň öňüni almak üçin her gün ýeterlik mukdarda (1500 ml-den köp) suw içmegiňizi üpjün ediň.
Baldyryň agyrysy, gyzarmasy, şişmesi we gyzgynlygy ýaly alamatlara ünsli boluň we wena trombozynyň töwekgelçiligini aradan aýyrmak üçin wagtynda barlagdan geçiň.
4. Çeýelik üçin göreş: bogunlaryň işini saklamak
Maýyp arabasynyň duruşyny sazlamak:
Aýak direginiň beýikligi laýyk (budlary howada asylyp durman, tekiz goýup bolýar).
Arka ýastyk omurgany bitarap ýagdaýda saklaýar we oturan wagtyňyz egilip durmagyň öňüni alýar.
Tirsekler tebigy ýagdaýda 90° egilip, gol daýançlaryna goýulyp bilner.
Bütin beden bogunlarynyň hereket maşklary:
Muny günde iki gezek irden we agşam ediň, boýnuň, eginleriň, dyrnaklaryň, bilekleriň, barmaklaryň, billeriň, dyzlaryň we topuk bogunlarynyň (aktiw/kömek bilen) örtüň.
Aýaklaryň düşmeginiň öňüni almak üçin bilek aýlanyşyny güýçlendirmäge we eginleri galdyrmak boýunça türgenleşige (eginiň doňmagynyň öňüni almak üçin) aýratyn üns berilmelidir.
Dartgyn maşklary:
Kontraktura meýilli myşsalary (meselem, budyň arkasy we baldyryň arkasy) 15-30 sekuntlap (hünärmeniň ýolbaşçylygynda) ýuwaşlyk bilen dartyň.
三.Ählitaraplaýyn saglygyň binýadyny düzýän dört sütün
1. Hünärmen topar hyzmatdaşlygy:
Reabilitasiýa lukmanlarynyň/fizioterapewtleriň/hemşireleriň + idegçileriň hyzmatdaşlyk modelini dörediň.
Her alty aýda ulgamlaýyn funksional bahalandyrma (myşsalaryň güýji, hereket diapazony, hereketlilik).
2. Şahsylaşdyrylan ideg meýilnamasy:
Meýilnama gartaşan adamlaryň hereketine, esasy kesellerine we iýmitleniş ýagdaýyna esaslanyp, dinamiki taýdan düzedilmelidir (meselem, diabetli näsaglar basyş ýarasynyň öňüni almagy güýçlendirmeli).
Seredijiler standartlaşdyrylan okuwy (nassaglaryň dogry hereketi, kömekçi enjamlary ulanmak) almalydyrlar.
3. Iýmit goldawy maksatnamasy:
Belok esasydyrSüýt önümleriniň, balyk, et, lobya we ýumurtganyň ýeterlik mukdarda kabul edilmegini üpjün ediň (bedeniň her kilogramy üçin 1,2-1,5 gram hasaplanyp).
Esasy witamin kombinasiýaC witamini (ýaranyň sagalmagyny çaltlaşdyrýar), D witamini + kalsiý (süňkleri goraýar), sink (deriniň garşylygyny güýçlendirýär).
Suw dolandyryşyIçýän suwuňyzyň möçberini lukmanyňyzyň görkezmesine laýyklykda kesgitläň (esasanam ýürek we beden funksiýasy gowşak bolan we suw sarp edilişini çäklendirmeli bolanlar).
4. Psihologik goldaw täzeligi:
Ortaça jemgyýetçilik/jemgyýetçilik işlerine (gyş ekmek, bagbançylyk) işjeň gatnaşmak höweslendirilýär.
Kognitiw pese gaçmagy haýallaşdyrmak üçin maýyp arabalaryny ulanýanlar üçin elýeterli interaktiw oýunlar/güýmenje maksatnamalaryny dörediň.
Depressiýa (meselem, iki hepde dowam edýän keýpiň pesligi, ukusyzlyk we iştahsyzlyk ýaly ýagdaýlar) barada seresap boluň we wagtynda psihologiki kömek beriň.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 22-nji iýuly