Kislorody dem almak = garramagyň öňüni almakmy?
Kislorod adamyň dem almagy üçin zerur bolan möhüm maddadyr. Kislorod adam bedenine öýkenler arkaly girýär we gyzyl gan öýjükleri tarapyndan adam bedeniniň dürli dokumalaryna we organlaryna daşalýar we öýjük metabolizmi üçin iýmit üpjün edýär. Şeýle-de bolsa, adam bedeni garradygyça, onuň kislorod siňdiriş ukyby pese gaçýar. Professor Hermrnaseniň 1973-nji ýylda geçiren gözlegine görä:
1. 70 kg agramly ulular günde takmynan 20,000 gezek dem alýar we günde takmynan 0,75 kg kislorod dem alýar.
2. Aýallaryň kislorod siňdiriş ukyby 15 bilen 25 ýaş aralygynda iň ýokary derejä ýetýär we ýylda 2,5% pese gaçýar.
3. Erkekleriň kislorod siňdiriş ukyby 20-30 ýaş aralygynda iň ýokary derejä ýetýär we ýylda 2% tizlikde pese gaçýar.
Garramak adam bedeniniň tebigy fiziologiki prosesidir we yzyna gaýtaryp bolmajak hadysadyr. Şeýle-de bolsa, garramaga daşky gurşaw faktorlary, genetiki faktorlar, psihologik faktorlar, keseller, ýaşaýyş ýörelgesi we ş.m. ýaly köp faktorlar täsir edýär. Bu köp faktorlaryň özara täsiriniň netijesidir.
"Gipoksiýa garrama teoriýasy" näme?
Käbir alymlar şahsy garramagyň doglandan başlanýandygyna ynanýarlar. Şu manyda, adamyň ýaşaýyş prosesi garramak prosesidir. Mundan başga-da, dowamly gipoksiýa we garramak özara sebäp bolýar. Dowamly gipoksiýa biziň garramagymyzy çaltlaşdyrýar we garramagyň özi bedene dowamly gipoksiýa getirýär.
Garrylyk döwrüne girenden soň, adam bedeniniň esasy fiziologiki funksiýalary, şol sanda ýürek-damar ulgamynyň, dem alyş ulgamynyň we merkezi nerw ulgamynyň degenerasiýasy pese gaçýar. Fiziologiki garramagyň ýokardaky netijeleri gartaşan adamlaryň kislorod kabul etmeginiň azalmagyna, kislorod daşamak ukybynyň peselmegine we kislorody ulanmagyň netijeliliginiň peselmegine gönüden-göni sebäp bolýar, bu bolsa tutuş beden dokumalarynyň dürli derejede dowamly gipoksiýa ýagdaýynda bolmagyna getirýär.
Eger beden dowamly gipoksiýa ýagdaýynda bolsa, organlara daşalýan kislorod hem azalar we organlaryň funksiýalary täsirlener ýa-da hatda işläp bilmez, bu bolsa dürli dowamly kesellere, fiziologik funksiýalaryň pese gaçmagyna we çalt garramaga sebäp bolýar. Şonuň üçin adamyň garramagy we dowamly gipoksiýa bir medalyň iki tarapydyr we biri-birine täsir edýär.
1969-njy ýylda daşary ýurtly alymlar gartaşan adamlaryň arterial kislorod parsial basyşynyň her ýyl üçin 3 mm sim.st. azalandygyny, ýagny kislorod parsial basyşynyň ýaş bilen kem-kemden azalýandygyny ölçediler, bu bolsa gipoksiýanyň döremegine sebäp bolýar - bu bolsa "gipoksiýanyň garrama teoriýasy" diýlip hem atlandyrylýar.
Adamlar üçin zerur bolan maddalaryň iň ýokary bölegini kislorod düzýär, 61% -e çenli, ondan soň uglerod 20% -ni we wodorod 12% -ni düzýär. Azot, kalsiý, hlor, fosfor, kükürt, ftor, natriý, magniý we demir ýaly galan maddalar örän az möçberde bolýar.
Hroniki gipoksiýa we umumy geriatrik keseller
- Geriatrik keselleriň köpüsi dowamly keseller bolup, olar bedeniň kislorod üpjünçiligine täsir edip biler ýa-da gipoksiýa sebäpli ýüze çykyp biler. Gysgaça aýdylanda, olar esasan kislorod bilen baglanyşyklydyr.
- Beýni adam bedeninde kisloroda iň köp mätäçlik çekýän organdyr we şeýle hem gipoksiýa örän duýgurdyr.
- Gipoksiýa ilkinji gezek ýüze çykanda, adam bedeni kompensator gorag reaksiýasy bilen jogap berer.
- Eger kompensasiýa reaksiýalary bedeniň zerurlyklaryny kanagatlandyrmasa, beýni öýjükleriniň zeperlenmegini dikeltmek kyn bolar. Soňra ýürek, öýken, bagyr we böwrek ýaly möhüm organlarda birnäçe patologiki üýtgeşmeler döreýär.
"Ýitirilen" kislorody nädip gaýtaryp almaly?
Garramak adam bedeniniň tebigy fiziologiki prosesidir. Kislorod dem alyşy hakykatdanam ýaşyň "ters ösüşine" ýetip bilmeýär, şeýle hem dürli geriatrik keselleriň ýaramaz täsirlerinden doly gaça durup bilmeýär. Şeýle-de bolsa, ol geriatrik keselleriň köpüsiniň agyrlygyny azaldyp, keseliň ýaramazlaşmagynyň öňüni alyp, sagalmaga ýardam edip we garramak prosesini haýalladyp biler.
Gartaşan adamlar kislorodyň yzygiderli we wagtynda goşmaça üpjünçiligini üpjün etmek arkaly fiziologiki funksiýanyň peselmegi sebäpli zerur kislorod üpjünçiliginiň ýitgisiniň öwezini gönüden-göni dolduryp bilerler, şeýlelik bilen bedeniň dürli organlarynyň kadaly işini saklap bilerler.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 4-nji awgusty